Özel eğitim ekibimizden Dilek Kasım, Duyusal Entegrasyon Tanı Skalasını Türkiye'ye kazandırdı.

Duyusal Entegrasyon Bozukluğu Nedir?
Duyusal Entegrasyon Bozukluğu (DEB) olan çocuklar dokunma, hareket, koklama, tat, görme ve işitme gibi duyulardan aldıkları verileri işleyerek bütünlemede sorun yaşarlar. Bu çocuklarda tipik olarak bir ya da birkaç duyu uyaranlara karşı ya çok az ya da çok şiddetli tepki gösterir.
Duyusal Entegrasyon Bozukluğu kimlerde görünür?
Otistik ya da diğer gelişimsel sorunları olan çocukların çoğunlukla duyusal entegrasyon bozukluğu da olur. Duyusal Entegrasyon Bozukluğu erken doğum, beyin hasarı ve öğrenme güçlüğü gibi sorunlarla da birlikte görülür.
Duyusal Entegrasyon Bozukluğu'nun nedeni nedir?
Henüz gerçek nedeni bilinmiyor. Otistiklerde, Asperger sendromlularda ve diğer gelişimsel bozuklukları olan kişilerde görülür. Araştırmacılar otistiklerin bir çoğunun düzensiz beyin fonksiyonları olduğuna işaret ediyor. Henüz net olmamakla birlikte DEB'in genetik olarak taşınabileceğine dair bulgular var.
Belirtileri nedir?
DEB'li çocuklar dış dünyadan aldıkları duyusal verileri gerektiği gibi işleyemezler, bütünsel bir tepki veremezler. Bu yüzden:
Sürekli ileri geri salınıyor olabilirler.
Kolayca yorulabilirler.
Dokunulmaktan hoşlanmazlar.
Kimi yiyecekleri yemezler; bunun nedeni o yiyeceği çiğnediklerinde hissettikleri nahoş duygu olabilir.
Kokulara ve ışığa karşı aşırı duyarlıdır.
Belli giyeceklere/kumaşlara karşı aşırı duyarlı olabilirler ve sadece yumuşak kumaşlı giyecekleri tercih ederler.
Ellerinin kirlenmesinden hiç hoşlanmazlar.
Kimi hareketleri yaparken tedirginleşirler; salınmak, kaymak, merdiven ya da rampa inmek istemezler.
Bir egzersizden ya da hayal kırıklığından sonra sakinleşmekte zorlanırlar.
Hep zıplarken, salınırken, kendi etraflarında dönerken gözlenirler.
Yorgun gözükür, beceriksiz ve sakardırlar.
Duruşları tuhaftır.
Gömlek ve ceket düğmelerini iliklemede, ayakkabı bağcığını bağlamakta zorlanırlar.
Seslere karşı aşırı duyarlıdırlar. Elektrikli süpürge, çim makinesi, saç kurutma makinesi ve araç sirenleri ürkütücü gelebilir.
Hep aynı oyuncaklarla ve hep aynı oyunu oynama eğilimindedir. Yeniliklere karşı kapalıdır. Sadece TV ya da video seyretmeyi tercih eder.
Bazıları sınıfın kapısını çok hızlı bazıları çok yavaş kapatıyor olabilir.
Sesi perdeleyemezler. Sınıf içindeki sesi dışarıdan gelen uzak seslerden ayıklayamaz, bu yüzden derse yoğunlaşamazlar.
Kötü tadı iyisinden ayırt edemezler.
Ağzından tükürükleri aktığı halde fark etmezler.
Ders anlatılırken, öğretmen yerine arkadaşlarına/çevresine bakarlar.
Yaşıtlarının kazara bile dokunmasına aşırı tepki verebilirler.
Gösterilenleri doğru şekilde taklit etmekte zorlanırlar.

DEB nasıl teşhis edilir?
Bir çok çocuk yukarıda belirtilen belirtilerin bir kaçına sahip olabilir. Ancak özel eğitim uzmanları, fizyoterapistler, çocuk gelişimcileri bir gözlemle ve özel olarak geliştirilmiş tanı skalasıyla teşhis koyabilir. (Duyusal Entegrasyon Bozukluğu Tanı Skalası, Dr. Senai Demirci Özel Eğitim Merkezi'nden Okul Öncesi Öğretmeni Dilek Kasım tarafından iki yıl süren ve 600 öğrenci üzerinden yapılan çalışmalar sonucu Türkiye'ye uyarlanmıştır.)
DEB nasıl tedavi edilir?
Duyusal Entegrasyon terapisi uzman özel eğitimciler ve fizyoterapistler tarafından yürütülür. Tedavi seanslarında çocuğun sorun yaşadığı duyusal verileri algılamasını pekiştirecek faaliyetlere odaklanılır. Terapist çocuğa duyusal verilere doğru tepki vermesini öğrenmekte yardımcı olur.
Özellikle "derin dokunma"lar sağlayan özel ekipman ve manevralarla çocuğun dokunma sürecine daha çok alışması sağlanır. Ağır cisimlerle oynanan oyunlarla çocuğun kendi vücut duruşlarını algılaması sağlanır ve kendi duruşunun diğer insanlarla ilişkisine dair ipuçları öğretilir.

Dr. Senai Demirci Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezi'nden Dilek Kasım'ın 23 okulu kapsayan, 600 öğrenci üzerinde yürüttüğü iki yıllık çalışmasının detayları ülkemizde eğitimin duyusal entegrasyon konusunda daha uyanık olması gerektiğine işaret ediyor:
Dört yüzü normal gelişen, 200'ü ise farklı gelişen 5-12 yaş arasındaki çocuklarla toplam 52 okul ve 24 ilçede gerçekleştirilen titiz çalışmanın sonucunda, dünyada Duyusal Entegrasyon Bozukluğu tanısında kullanılan Sensory Processing Measure- Main Classroom Form Türkçeleştirildi.
Bu konuda dünya otoritelerinin de tanıdığı ilk Türkçe ön tanılama envanteri işler hale getirildi. Bu sayede, okullarımızda şimdiye adı konmamış, adı konmadığı içinde sorun kabul edilmemiş Duyusal Entegrasyon Bozuklukları uyanıklığı çocukların hayata hazırlanmasında bir boşluğu dolduracak.
Dünyaca uygulanan 62 maddelik ölçeğin işlemesiyle, sınıflarda "yaramaz" olarak etiketlenen ve eğitim fırsatını kaçıran çocuklara daha çok sahip çıkılacak. Eğitim alabilecek çocuklar "uyum göstermiyor" diye gözden çıkarılmayacak.
Dilek Kasım'ın Türkiye deneyimi, Duyusal Entegrasyon Bozukluğu'nun kız çocuklarda erkek çocuklara kıyasla daha seyrek görüldüğünü doğruluyor. Taramalarda, erkek çocukların Duyusal Entegrasyon puanları biraz daha düşük çıkmış.
İlk doğan çocukların Duyusal Entegrasyon konusunda daha avantajlı olduğuna dikkat çeken Dilek Kasım, okul öncesi eğitimin Duyusal Entegrasyon'u geliştirdiğini kaydediyor. Duyusal Entegrasyon Bozukluğu en az 5-6 yaşlarında görülüyor, 7-8 yaşlarında en yüksek oranda izleniyor.